Devrim Öncesi Durum
Rusya’daki Marksist temelli Bolşevik İhtilali nin sebeplerini aramak için Öncelikle 19. Yüzyıla ve bu dönemle ortaya çıkmaya başlayan köylü meselesine kadar inmemiz gerekir. Rusya’da köylü meselesi ve bu meselenin geçirdiği gelişmeler de Marksist fikirlerin yayılmasında çok önemli rol oynamıştır . İlk Rus aydınlar , otokrasinin yerine kuracakları yeni siyasal düzenin temelini köyde ve köylüde görmüşlerdi. Topraksızlık ve açlık köylünün devamlı ve temel problemiydi.
Rus halkının beşte dördü tarımla geçiniyordu. Ancak, toprakların dörtte birine sahipti. Toprakta feodal düzen hakimdi. Köylü asilzadenin toprağında bir serfti. Bu durumu düzeltmek için 1861’de Kurtuluş Kanunu yayınlanmıştı. Bu kanunla esir durumda olmaktan kurtulan köylüye toprak da veriliyordu. Ancak bu tedbir yürümedi. Çünkü köylüye kötü topraklar dağıtılmış, toprağın mülkiyeti değil, kullanma hakkı verilmişti. Bu hak için de köyü toprağın sahibine karşılığını ödeyecekti.
Bu dönemde Rusya’da var olan ekonomik ve sosyal sıkıntılan artması sebebiyle 1870’li yıllardan itibaren bilinçli bir işçi sınıfının ortaya çıkması ve Rus halkının daha iyi yaşam şartları için mücadele etmeleri bir takim eylemlere sebep olmuştu. 19. Yüzyıldan itibaren Rusya’da endüstri gelişmeye başlamış ve bunun sonucu olarak da bir işi kitlesi ortaya çıkmaya başlamıştı. Endüstrinin gelişmesi ve Kurtuluş Kanununun başarısızlığı birçok köylüyü şehirlere çekti. Bu köylüler şehirlerde kötü şartlar içinde yaşıyorlardı. İsçilerin durumu da köylüden iyi değildi. 12-14 saatlik iş günü, iş ve yaşama yerlerindeki sağlık şartlarının kötülüğü, ücretlerin azlığı, birçok hallerde ücretin yüksek fiyatla hesaplanan mal şeklinde ödenmesi, çocukların çalıştırılması, işçi kitlesinin göze çarpan özelliği idi. Bu sebeple 1880’lerden itibaren sık sık grevler görüldü. Bunun sonucu olarak da sendikacılık faaliyetleri ortaya çıktı.
Lenin ve ‘İşçi Sınıfının Kurtuluşu İçin Mücadele Birliği ‘
Rusya’nın içinde bulunduğu bu durum paralelinde çeşitli Marksist gruplar kuruldu. Bunlardan birisi de Lenin tarafından kurulan ‘İşçi Sınıfının Kurtuluşu İçin Mücadele Birliği ” idi. Lenin bu faaliyeti sebebiyle tutuklanıp Sibirya’ya sürüldü. Lenin sürgündeyken 1898’de Sovyetler Birliği Komünist Partisi’nin temeli olan Rus Sosyal Demokrat Isçi Partisi kuruldu. Bu parti 1903’te görüş ayrılığı yüzünden ikiye ayrıldı. Birinci grup, Lenin’in çevresinde toplanan Bolşevik ler (çoğunluk); ikinci grup, Troçki’nin çevresinde toplanan Menşevikler (azınlık) grubu idi. Her iki grup da gizlice Rusya’da Marksist akımların gelişmesine yardım ediyorlardı.
Bolşevik Devriminin en önemli temel nedeni, modern uygarlık istemleri karşısında çarlık devletinin uzlaşmaz tutumuydu. Savaş, devrimci krizlerin gelişmesini hızlandırdı, ama onların derin nedenleri barış dönemi için göz ardı edilemez. İçişleri bakan , 1904’de , ” küçük muzaffer bir savaşı, devrimin önlenmesi için tek yol olarak görüyor ve öneriyordu ve Japonya’ya karsı başarısız bir savaş, 1905 devrimini yarattı.
Çarlık Rejimi Yıkılıyor
1904’te başlayan Japon harbi esnasında ulusalcı bir anlayış yükselmişse de, bu durum çok uzun sürmedi. Rus ordularının birbirini takip eden yenilgileri, halk nezdinde Rus hükümetinin prestijinin hızla düşmesine sebep oldu. Harp Rusya’nın ekonomisini de ciddi bir biçimde sarsmıştı; savaşın sebep olduğu masraflar yabancı devletlerden alınan borçlarla karşılanmış ve bir takim yeni vergiler konmuştu. Bütün bunlar hayat pahalılığına yol açtı. Aynı zamanda ekonomik krizde kendini iyiden iyiye göstermeye başladı; bunun sonucunda da özellikle fabrika işçilerinin yevmiyelerinde kısıtlamalar yapıldı; bu durum işçilerin arasında memnuniyetsizliğin artmasına neden oldu.
Çarlık istibdat rejimine düşman olan bütün kesimler, liberal-burjuvazi sınıfından başlayarak sosyalistlere kadar ve bilhassa ‘gayri Ruslar Rus ordusunun yenilgisini Çarlık rejiminin zafi olarak görüyorlardı. Çok geçmeden hükümete karşı yer yer hareketler baş göstermeye başladı.
Fin milliyetçileri, 1904’te , Finlandiya’nan Rus valisi Bobrikov’u öldürdüler, aynı yılın Temmuzunda ise Es-Er’ler İçişleri Bakanı Plehve’yi vurdular. Sosyalistlerin terör hareketleri baş göstermeye başlamıştı. Halkın içinde bulunduğu memnuniyetsizlik ve bazı gurupların çıkardıkları küçük çaplı ay Bolşevik leri ve Menşevikleri durumdan faydalanma yoluna sevk etti; gerek Bolşevikler, gerek Menşevikler, gizli bir şekilde dışarıdan, Rusya’da Marksist akımın gelişmesi için yoğun faaliyette bulundular. Bu faliyetlerin sonucu olarak, Menşeviklerden Trotsky’nin liderliğinde, 1905 Ocak ayında Petersburg’da bir ayaklanma oldu. Petersburg ve Moskova’da işçi Sovyetleri kuruldu. Hükümet 1905 Aralık ayında bu ayaklanmayı bastırmaya muvaffak oldu. Bununla beraber, Car II. Nikolay da bazı hürriyetler vermeyi ve Duma’yı (Rus Meclisi) açmayı zorunlu gördü. Başbakan Witte özgürlük vaat eden bir manifesto hazırladı. Ancak bu özgürlük vaadi yerine getirilmedi ve art arda toplanan Duma dağıtılıp tekrar otokrasiye dönüldü.
Kaynakça:
Fahir ARMAGANOGLU, 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi, 2004
Bilgihan ÇOLAK , Atatürk Dönemi Türk – Rus İlişkileri , 2007,
Yulug Tekin KURAT, 1990:
