Kafkaslar Sorunu
Birinci Dünya Savaşında Osmanlı’nın Ruslara karşı savaştığı tek cephe Kafkas cephesiydi. Bu dönemdeki Osmanlı-Rus sınırları 1878 yılında yapılan Berlin Kongresinde belirlenmişti. Harbin başlamasıyla Ruslar Kafkaslar üzerinden Anadolu’ya girerek işgal hareketlerine başladı. Bu taarruz Rusların bu güne kadar Anadolu üzerine gerçekleştirdikleri en kapsamlı harekattı. Osmanlı’nın bu savaştaki harekat planı Almanlar tarafından yapılan telkinler doğrultusunda belirlenmiş ve buna göre Türk kuvvetlerinin savaş planı: Kafkaslar ve İran üzerinden Turan’a varmak ve oradaki soydaşlarla birleşmekti . Savaşın başlamasından hemen sonra 1 Kasım 1914’te Rusya hücuma geçerek Kuzey Anadolu’yu işgale kalkışmış ancak Türk ordusu bunu önlemişti 29. Bundan sonra Enver Paşa 20 Aralık 1914’te, 150.000 kişilik bir Türk kuvvetine Sarıkamış – Ümraniye istikametinde taarruz emri vermişti. Bu cephede Rusya’nın da 160.000 kişilik bir kuvveti bulunuyordu. Bu taarruz 22 Aralık 1914’ten 19 Ocak 1915’e kadar devam ettiyse de yüksek dağlar, yolsuzluk, soğuk, açlık ve tifüs sebebiyle Türk kuvvetlerinin 90.000 kişilik bir kayıp vermesine sebep olmuştu.
Osmanlı ordusunun Sarıkamış bozgunundan sonra Kafkas Cephesi’ndeki üstünlük Rus ordusuna geçti. Ruslar Artvin, Van, Erzurum, Muş, Bitlis, Rize, Trabzon ve Erzincan’ ele geçirdiler . Ruslar İskenderun Körfezi yoluyla Akdeniz’e inmeyi tasarlıyorlardı . Bu suretle de kendi himayeleri altında olan ve Doğu Anadolu ile birlikte Alanya burnundan Suriye’ye kadar uzanan bölgeyi de içine alan Büyük Ermenistan‘ı kurmayı düşünüyorlardı. Van ve Muş yönündeki askeri hareketlerin arka planında, işte bu çok uzaklara varan siyasi ve ekonomik emelleri yatıyordu.
Doğu Anadolu’da Rus tehlikesinin bu şekilde artığı sıralarda, Çanakkale Savaşlarının sona ermesinden sonra 16’ncı Kolordu Komutanlığına atanan Mustafa Kemal, 6-7 Ağustos 6′ da Muş ve Bitlis’i geri aldı. Erzurum kurtarılamadıysa da Rus ileri harekatı önlendi” 1917 Rus İhtilali ise Kafkas Cephesinde harekatın durmasına neden oldu. Daha sonra da ateşkes ve barış antlaşması imzalandı.
Kaynakça:
Mehmet SARAY , Atatürk’ün Sovyet Politikasi , 1990 Tekin KURAT, 1878-1919 Arasında Türk-Rus İlişkilerinin Siyasal Anatomisi,1999
